Samenwerking met regionale partners

Sommige stukken werden volledig aangeplant door de vrijwilligers van de WBE, terwijl andere stukken gerealiseerd werden met hulp van Regionaal Landschap Dijleland vzw. VZW Veldwerk biedt soortgericht advies voor de Geelgors en zal de aanplanten mee monitoren. Ook de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) wordt nauw betrokken bij deze projecten, vooral voor het aanleggen van bufferstroken en faunarijke akkers in samenwerking met lokale landbouwers. Zo ontstaat een geïntegreerd landschap waarin natuur, landbouw en fauna in evenwicht kunnen samenleven.

Inheemse struiken als levenslijn voor akkervogels
De heggen liggen te midden van landschappelijk waardevol landbouwgebied en zorgen zo voor permanente ecologische structuren in dit dynamische landschap. De aanplant bestaat uit streekeigen soorten: Meidoorn (Crataegus monogyna), Sleedoorn (Prunus spinosa), Hondsroos (Rosa canina),  Rode kornoelje (Cornus sanguinea), Veldesdoorn (Acer campestre), Haagbeuk (Carpinus betulus).
Deze struiken en bomen zijn als lijnvormige kleine landschapselementen (KLE’s) aangeplant, in 2-5 rijen met een plantafstand van 0,5 à 1 meter tussen de planten. KLE’s als permanente structuren zijn het cruciale fundament in een Geelgorshabitat. Het aanplanten ervan is een rechtstreekse quick-win voor meer Geelgorsterritoria. Nederlands onderzoek toont aan dat 1 km extra heg of houtkant in een cluster van de Geelgors het aantal territoria met 1,8 tot 2,6 kan doen toenemen (Van Buggenum, 1990). Ook in de Brabantse Wouden leert de praktijk dat grote aanplantingen uit het verleden via de Vlaamse landmaatschappij ( VLM) en Regionaal landschap Dijleland (RLD) nu vol Geelgorskoppeltjes zitten en zo de robuuste kernpopulaties vormen.

Voor akkervogels, en zeker de Geelgors, zijn zulke structuren van groot belang. De Geelgors broedt graag in stukjes die wat wilder en minder beheerd zijn binnen zo’n heg. Een dicht stukje met wat ruigte of bramenstruiken erlangs vormt de ideale plek voor een nest. De hoger uitgegroeide struiken dienen dan weer als zang- of uitkijkpost.

De Geelgors leeft vooral van zetmeelhoudende zaden zoals granen, gras- en onkruidzaden, maar tijdens het broedseizoen zijn ze aangewezen op rupsen, spinnen en andere ongewervelden om hun jongen groot te krijgen. De heggen trekken dan ook heel wat insecten en vooral hun rupsen aan, die op dan weer op hun beurt voedsel vormen voor allerlei zangvogels. Zo zien we dat de Sleedoornpage, een zeldzame vlinder, het heel goed doet in deze heggen. De bessen van de aangeplante struiken zijn dan weer bijzonder waardevol voor andere vogelsoorten, zoals Merel, Zanglijster, en tal van wintergasten zoals Koperwiek en Kramsvogel.

Variatie in een heg of houtkant is de sleutel tot succes. Daarom beheren de vrijwilligers van de WBE verschillende van deze landschapselementen. Bij de aanplant worden ze regelmatig vrijgezet om overwoekering door braam, netel of grassen te voorkomen. Eventuele uitval wordt vervangen volgende winter. De heggen mogen breed uitgroeien,  waarna om de paar jaar in blokken de heg wordt teruggezet (hakhout) om dichte dekking tegen de bodem te bewerkstelligen. Zo ontstaan dynamische, levende habitats die in elk seizoen iets te bieden hebben voor akkervogels en andere soorten.

Omvorming sparrenbosje als voorbeeld

Eén perceel werd volledig uit productie genomen en ter beschikking gesteld voor biotoopverbetering in waardevol akkerland. De voormalige aanplant van fijnsparren is volledig gerooid en afgevoerd. In de plaats daarvan werd het perceel omzoomd met een brede heg bestaande uit drie rijen struiken van inheemse soorten. Binnen de heg wordt het terrein niet opnieuw ingezaaid of bewerkt, maar mag het spontaan evolueren naar een ruig, permanent grasland. Dit type vegetatie trekt dan weer heel wat insecten aan, die kunnen er hun eieren afzetten, overwinteren en populaties opbouwen. Vooral omdat de bodem niet meer bewerkt worden krijgen de bodembewonende insectensoorten weer veel kansen.
Zo kan bv de Gele weidemier (Lasius flavus) hier weer ondergrondse nesten maken. Deze mierennesten zijn dan weer een geliefkoosd hapje voor een jong gezin patrijzen die dit komen open scharrelen op zoek naar de miereneitjes, dé eiwitbommetjes om zo’n jonge kuikentjes groot te krijgen.
Meerdere wetenschappelijke bronnen wijzen de achteruitgang van insecten aan als een van de voornaamste oorzaken van de afnemende aantallen akkervogels – naast toenemende predatiedruk en verlies aan geschikt leefgebied. Blijvende ruigtes en grasland dragen een stuk beter bij aan insectenrijkdom en het herstel van akkervogels dan eenjarige wildakkers.

De ringvormige aanleg van de heg biedt bijkomende voordelen. Ze beschermt het perceel tegen windinvloeden, spuitverwaaiing en extreme weersomstandigheden, terwijl de geleidelijke overgangen tussen heg, ruigte en open akker zorgen voor extra ecologische gradiënten in het landschap.